{"id":177,"date":"2026-10-19T07:57:10","date_gmt":"2026-10-19T07:57:10","guid":{"rendered":"https:\/\/czarnykot24.pl\/?p=177"},"modified":"2026-10-19T07:57:10","modified_gmt":"2026-10-19T07:57:10","slug":"kot-i-czarownica-skad-wlasciwie-wzielo-sie-to-niezwykle-polaczenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czarnykot24.pl\/?p=177","title":{"rendered":"Kot i czarownica. Sk\u0105d w\u0142a\u015bciwie wzi\u0119\u0142o si\u0119 to niezwyk\u0142e po\u0142\u0105czenie?"},"content":{"rendered":"\n

Trudno wyobrazi\u0107 sobie czarownic\u0119 bez kota. Mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 miot\u0142y, spiczastego kapelusza i kot\u0142a, ale gdzie\u015b na parapecie albo przy kominku powinien siedzie\u0107 on. Najlepiej czarny, z oczami po\u0142yskuj\u0105cymi w p\u00f3\u0142mroku i min\u0105 stworzenia, kt\u00f3re wie o \u015bwiecie znacznie wi\u0119cej, ni\u017c zamierza powiedzie\u0107. Ten obraz wydaje si\u0119 tak naturalny, jakby kobieta zajmuj\u0105ca si\u0119 magi\u0105 i jej mrucz\u0105cy towarzysz od zawsze wyst\u0119powali razem. Tymczasem ich wsp\u00f3lna historia nie ma jednego pocz\u0105tku. Powsta\u0142a z nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 wierze\u0144, religijnych oskar\u017ce\u0144, s\u0105siedzkich l\u0119k\u00f3w, opowie\u015bci o przemianach i literackiej wyobra\u017ani. Kot bywa\u0142 w niej \u015bwi\u0119tym zwierz\u0119ciem, wcieleniem diab\u0142a, domowym obro\u0144c\u0105, pomocnikiem czarownicy, a niekiedy r\u00f3wnie\u017c sam\u0105 czarownic\u0105. Zanim sta\u0142 si\u0119 sympatycznym bohaterem jesiennych dekoracji, ludzie zd\u0105\u017cyli przypisa\u0107 mu zadziwiaj\u0105co wiele cudzych zamiar\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Poszukiwania cz\u0119sto zaczynaj\u0105 si\u0119 w staro\u017cytnym Egipcie, gdzie kot by\u0142 zwi\u0105zany z kultem Bastet. Bogini\u0119 przedstawiano mi\u0119dzy innymi jako kotk\u0119 lub kobiet\u0119 z koci\u0105 g\u0142ow\u0105, a niewielkie kocie figurki s\u0142u\u017cy\u0142y jako amulety. \u015awiadectwa tego zwi\u0105zku zachowa\u0142y si\u0119 w licznych muzealnych kolekcjach. To rzeczywi\u015bcie bardzo stary przyk\u0142ad po\u0142\u0105czenia kota, \u017ce\u0144skiego b\u00f3stwa i sfery nadprzyrodzonej, lecz jeszcze nie opowie\u015b\u0107 o czarownicy w p\u00f3\u017aniejszym europejskim znaczeniu. Bastet nie by\u0142a przecie\u017c oskar\u017con\u0105 o czary s\u0105siadk\u0105 ani ba\u015bniow\u0105 mieszkank\u0105 le\u015bnej chaty. \u0141atwo ulec pokusie i poprowadzi\u0107 od egipskich \u015bwi\u0105ty\u0144 prost\u0105 drog\u0119 do czarnego kota przy miotle, ale taka droga by\u0142aby przede wszystkim atrakcyjnym skr\u00f3tem. Dawne podobie\u0144stwo symboli nie dowodzi nieprzerwanego przekazywania jednego konkretnego wierzenia. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie kusz\u0105cy trop prowadzi na p\u00f3\u0142noc, do Freji. W \u201eEddzie prozaicznej\u201d Snorriego Sturlusona bogini podr\u00f3\u017cuje wozem ci\u0105gni\u0119tym przez dwa koty. W tym przedstawieniu zwierz\u0119ta nale\u017c\u0105 do boskiego \u015bwiata i pozostaj\u0105 blisko pot\u0119\u017cnej kobiecej postaci. Wsp\u00f3\u0142czesna wyobra\u017ania ch\u0119tnie widzi w takim zaprz\u0119gu odleg\u0142ego przodka czarownicy podr\u00f3\u017cuj\u0105cej z kotem, cho\u0107 sam tekst Eddy nie opowiada historii powstania tego p\u00f3\u017aniejszego wizerunku. Nie podaje te\u017c, \u017ce koty Freji by\u0142y czarne. To drobiazg, ale znacz\u0105cy, poniewa\u017c wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w uznawanych dzi\u015b za odwieczne pojawi\u0142o si\u0119 w popularnych opowie\u015bciach znacznie p\u00f3\u017aniej. Egipt i Skandynawia pokazuj\u0105 przede wszystkim, \u017ce kota od dawna umieszczano w pobli\u017cu mocy przekraczaj\u0105cych zwyczajne ludzkie do\u015bwiadczenie. Nie oznacza to jeszcze, \u017ce wsz\u0119dzie przypisywano mu t\u0119 sam\u0105 rol\u0119.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W \u015bredniowiecznej Europie pojawi\u0142 si\u0119 inny, znacznie bardziej niebezpieczny kontekst. Kot zacz\u0105\u0142 wyst\u0119powa\u0107 w oskar\u017ceniach kierowanych przeciw ludziom uznawanym za religijnych odst\u0119pc\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto przywo\u0142uje si\u0119 dokument Grzegorza IX \u201eVox in Rama\u201d z 1233 roku, opisuj\u0105cy domniemane obrz\u0119dy heretyk\u00f3w na ziemiach niemieckich. W tej oskar\u017cycielskiej opowie\u015bci pojawia si\u0119 czarny kot, kt\u00f3remu uczestnicy mieli oddawa\u0107 upokarzaj\u0105cy ho\u0142d. Jest to \u015bwiadectwo wyobra\u017ce\u0144 i zarzut\u00f3w, nie potwierdzenie rzeczywistego przebiegu tajnych ceremonii. Co r\u00f3wnie istotne, dokument nie zawiera powszechnego nakazu zabijania kot\u00f3w. Popularna historia, wed\u0142ug kt\u00f3rej papie\u017c zarz\u0105dzi\u0142 ich europejsk\u0105 zag\u0142ad\u0119, a jej nast\u0119pstwem by\u0142a epidemia d\u017cumy, wykracza poza to, co mo\u017cna wykaza\u0107 na podstawie \u017ar\u00f3de\u0142. Rzeczywiste oskar\u017cenia by\u0142y wystarczaj\u0105co ponure, aby nie trzeba by\u0142o dopisywa\u0107 do nich nast\u0119pnej legendy.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

By\u0142oby jednak r\u00f3wnie du\u017cym uproszczeniem uzna\u0107, \u017ce ca\u0142e \u015bredniowiecze zgodnie nienawidzi\u0142o kot\u00f3w. Zwierz\u0119ta te chroni\u0142y zapasy przed gryzoniami i towarzyszy\u0142y ludziom r\u00f3wnie\u017c w \u015brodowiskach religijnych. Powsta\u0142y na pocz\u0105tku XIII wieku angielski poradnik dla anachoretek, znany jako \u201eAncrene Wisse\u201d, dopuszcza\u0142 posiadanie kota jako zwierz\u0119cego towarzysza. Zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c \u015bredniowieczne \u015bwiadectwa czu\u0142o\u015bci wobec kot\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich s\u0142ynny wiersz o Pangurze B\u00e1nie, w kt\u00f3rym mnich zestawia w\u0142asn\u0105 prac\u0119 uczonego z polowaniem swojego pupila na myszy. W jednym \u015bwiecie mie\u015bci\u0142y si\u0119 wi\u0119c opowie\u015bci o demonicznym zwierz\u0119ciu i ca\u0142kiem zwyczajna wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za skutecznego \u0142owc\u0119. Kot nie otrzyma\u0142 jednej obowi\u0105zuj\u0105cej opinii. Jego znaczenie zmienia\u0142o si\u0119 zale\u017cnie od miejsca, sytuacji oraz od tego, kto akurat o nim opowiada\u0142.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejszy etap kszta\u0142towania znanego nam po\u0142\u0105czenia przypada na okres wielkich europejskich prze\u015bladowa\u0144 za czary, przede wszystkim XVI i XVII wiek. W angielskich wyobra\u017ceniach szczeg\u00f3lnie wyra\u017any sta\u0142 si\u0119 stereotyp starszej, ubogiej, k\u0142\u00f3tliwej kobiety, kt\u00f3rej przypisywano zdolno\u015b\u0107 sprowadzania nieszcz\u0119\u015b\u0107. Nie by\u0142 to jednak wierny portret wszystkich oskar\u017conych. Przed s\u0105dami stawali ludzie w r\u00f3\u017cnym wieku i po\u0142o\u017ceniu, r\u00f3wnie\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani. Zarzuty wyrasta\u0142y cz\u0119sto z codziennych konflikt\u00f3w, chor\u00f3b, \u015bmierci zwierz\u0105t gospodarskich i wzajemnych pretensji. W takim otoczeniu zwyczajne zachowanie mog\u0142o nabra\u0107 z\u0142owrogiego znaczenia. Kot odwiedzaj\u0105cy cudze podw\u00f3rko przestawa\u0142 by\u0107 tylko kotem, je\u017celi jego opiekunk\u0119 podejrzewano o rzucanie urok\u00f3w. Mo\u017cna w tym dostrzec mechanizm, w kt\u00f3rym l\u0119k przed cz\u0142owiekiem przenosi\u0142 si\u0119 na wszystko, co znajdowa\u0142o si\u0119 blisko niego.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie w Anglii szczeg\u00f3lnego znaczenia nabra\u0142a posta\u0107 okre\u015blana s\u0142owem \u201efamiliar\u201d, czyli duch pozostaj\u0105cy w osobistej relacji z osob\u0105 uprawiaj\u0105c\u0105 magi\u0119. W oskar\u017ceniach o szkodliwe czary mia\u0142 on cz\u0119sto przybiera\u0107 posta\u0107 niewielkiego zwierz\u0119cia i wykonywa\u0107 polecenia swojej opiekunki. Kot by\u0142 jednym z mo\u017cliwych wciele\u0144, obok psa, ropuchy, myszy czy innych stworze\u0144. Nie chodzi\u0142o wi\u0119c wy\u0142\u0105cznie o przekonanie, \u017ce czarownica lubi zwierz\u0119ta. Wed\u0142ug oskar\u017cycieli obok niej przebywa\u0142a istota nadprzyrodzona, zdolna szkodzi\u0107 ludziom i ich dobytkowi. Opowie\u015bci przypisywa\u0142y takim duchom w\u0142asne imiona, g\u0142os i potrzeby, a ich relacj\u0119 z cz\u0142owiekiem przedstawia\u0142y jako wymian\u0119 us\u0142ug. W tym w\u0142a\u015bnie miejscu zwyczajna domowa blisko\u015b\u0107 mog\u0142a zosta\u0107 przepisana na j\u0119zyk demonologii i wykorzystana jako cz\u0119\u015b\u0107 oskar\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Jedna z najbardziej znanych historii pochodzi z procesu w Chelmsford w 1566 roku. Elizabeth Francis mia\u0142a zezna\u0107, \u017ce otrzyma\u0142a od babki kota nazywanego Sathan, kt\u00f3ry pomaga\u0142 jej za pomoc\u0105 magii. W relacji przypisywano mu niezwyk\u0142e mo\u017cliwo\u015bci, a za wykonane zadania mia\u0142 dostawa\u0107 kropl\u0119 krwi. Kot pojawi\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w sprawie Agnes Waterhouse, kt\u00f3ra wed\u0142ug oskar\u017cycielskiej narracji przej\u0119\u0142a go od Elizabeth. Najciekawszy szczeg\u00f3\u0142 dla wsp\u00f3\u0142czesnego czytelnika dotyczy wygl\u0105du zwierz\u0119cia. Sathan zosta\u0142 opisany jako bia\u0142y i c\u0119tkowany. Jeden z kot\u00f3w, kt\u00f3re najmocniej zapisa\u0142y si\u0119 w historii angielskich oskar\u017ce\u0144 o czary, zupe\u0142nie nie pasuje zatem do dzisiejszej halloweenowej sylwetki. Trzeba przy tym pami\u0119ta\u0107, czym s\u0105 takie przekazy. Zapisuj\u0105 oskar\u017cenia i zeznania powstaj\u0105ce w warunkach post\u0119powania o czary, a nie obserwacje potwierdzaj\u0105ce istnienie magicznego zwierz\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie wymowny by\u0142 motyw karmienia ducha krwi\u0105. W wyobra\u017ani oskar\u017cycieli czarownica nie tylko porozumiewa\u0142a si\u0119 z demoniczn\u0105 istot\u0105, lecz tak\u017ce j\u0105 \u017cywi\u0142a, tworz\u0105c z ni\u0105 blisk\u0105, cielesn\u0105 wi\u0119\u017a. Badacze angielskich proces\u00f3w zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce takie przedstawienia mog\u0142y odwraca\u0107 oczekiwany obraz kobiecej opieku\u0144czo\u015bci. Zamiast troszczy\u0107 si\u0119 o dzieci, podejrzana mia\u0142a piel\u0119gnowa\u0107 istot\u0119 zagra\u017caj\u0105c\u0105 innym. By\u0142a to opowie\u015b\u0107 o naruszeniu porz\u0105dku spo\u0142ecznego, a zarazem o niepokoj\u0105cej blisko\u015bci cz\u0142owieka i zwierz\u0119cia. Wida\u0107 tu, jak wiele znacze\u0144 mo\u017cna by\u0142o na\u0142o\u017cy\u0107 na co\u015b z pozoru niewinnego. Miska jedzenia, zwierz\u0119 przy \u0142\u00f3\u017cku i czu\u0142e przywi\u0105zanie stawa\u0142y si\u0119 elementami historii, kt\u00f3rej zako\u0144czenie od dawna podpowiada\u0142 strach. To szczeg\u00f3lnie gorzki fragment dziej\u00f3w motywu, kt\u00f3ry dzi\u015b wydaje nam si\u0119 przede wszystkim uroczy.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Nie wsz\u0119dzie jednak kot mia\u0142 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 osobnego pomocnika. W szkockich opowie\u015bciach zebranych przez folkloryst\u0119 Johna Gregorsona Campbella czarownice same przybiera\u0142y koci\u0105 posta\u0107. R\u00f3\u017cnica jest zasadnicza. Na podw\u00f3rzu nie pojawia\u0142 si\u0119 wys\u0142annik podejrzanej kobiety, lecz ona sama, ukryta pod futrem. W jednej z takich historii cz\u0142owiek atakuje koty zastane w piwnicy, a p\u00f3\u017aniej u kobiety z s\u0105siedztwa zostaje odkryte odpowiadaj\u0105ce temu zranienie. To opowie\u015b\u0107 zbudowana wok\u00f3\u0142 przekonania, \u017ce cia\u0142o zachowuje \u015blady przemiany i mo\u017cna po nich rozpozna\u0107 sprawczyni\u0119. Campbell zapisywa\u0142 tak\u017ce wierzenia \u0142\u0105cz\u0105ce koty z pogod\u0105 i \u017ceglug\u0105. Kot m\u00f3g\u0142 nale\u017ce\u0107 do \u015bwiata niebezpiecznej magii, a w innym przekazie jego obecno\u015b\u0107 w \u0142odzi chroni\u0142a przed zatopieniem przez czarownice. Nawet w obr\u0119bie regionalnego folkloru zwierz\u0119 nie musia\u0142o konsekwentnie sta\u0107 po jednej stronie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W szkockich Highlands opowiadano r\u00f3wnie\u017c o istocie zwanej cat s\u00ecth. Campbell opisywa\u0142 j\u0105 jako wielkiego czarnego kota z bia\u0142\u0105 plamk\u0105 na piersi, nastroszonego i rozmiarami przypominaj\u0105cego psa. Zaznacza\u0142, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 ludzi widzia\u0142a w takich stworzeniach czarownice w przebraniu, zamiast istot nale\u017c\u0105cych do \u015bwiata wr\u00f3\u017cek. Granice mi\u0119dzy kotem, duchem i przemienionym cz\u0142owiekiem pozostawa\u0142y wi\u0119c p\u0142ynne. Ten sam folklorysta zanotowa\u0142 mroczne przekazy o taghairm, obrz\u0119dzie, w kt\u00f3rym dr\u0119czenie kot\u00f3w mia\u0142o wymusi\u0107 pojawienie si\u0119 nadprzyrodzonej istoty i uzyskanie bogactwa albo odpowiedzi na pytania. S\u0105 to zapisy tradycji i legend, kt\u00f3rych nie nale\u017cy automatycznie traktowa\u0107 jak dokumentacji powszechnie odprawianych ceremonii. Pokazuj\u0105 jednak, jak daleko potrafi\u0142a zaprowadzi\u0107 wyobra\u017ania przypisuj\u0105ca zwierz\u0119ciu dost\u0119p do innego \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W polskiej kulturze ludowej tak\u017ce nie brakowa\u0142o podejrze\u0144 wobec kociej natury. W materia\u0142ach Oskara Kolberga pojawia si\u0119 przekonanie, \u017ce kot mo\u017ce pochodzi\u0107 od z\u0142ego ducha albo go w sobie ukrywa\u0107. Szczeg\u00f3ln\u0105 podejrzliwo\u015b\u0107 budzi\u0142 obcy czarny kot kr\u0119c\u0105cy si\u0119 przy domu. Od\u017cegnywano si\u0119 od niego znakiem krzy\u017ca i odp\u0119dzano go s\u0142owami kieruj\u0105cymi zagro\u017cenie ku lasom i borom. Zwierz\u0119 cenione za \u0142owienie myszy mog\u0142o jednocze\u015bnie nale\u017ce\u0107 w opowie\u015bci do niepokoj\u0105cej sfery diab\u0142\u00f3w i zm\u00f3r. Nie oznacza to, \u017ce ka\u017cda polska wie\u015b zna\u0142a identyczny zestaw wierze\u0144 ani \u017ce wsz\u0119dzie wyst\u0119powa\u0142 angielski model osobistego ducha czarownicy. W\u0142a\u015bnie lokalne r\u00f3\u017cnice s\u0105 tutaj najciekawsze. Dzisiejszy obraz czarnego kota zbiera w jednym miejscu motywy, kt\u00f3re dawniej funkcjonowa\u0142y w odmiennych opowie\u015bciach i nie zawsze znaczy\u0142y to samo. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze wyra\u017aniej wida\u0107 t\u0119 niejednoznaczno\u015b\u0107 w magii ochronnej. W starych budynkach odnajduje si\u0119 wysuszone kocie cia\u0142a, niekiedy umieszczone razem ze szczurami w uk\u0142adzie przypominaj\u0105cym polowanie. Cz\u0119\u015b\u0107 takich znalezisk interpretuje si\u0119 jako celowo ukryte zabezpieczenia przed gryzoniami, nieszcz\u0119\u015bciem lub z\u0142ymi mocami. Kot mia\u0142by po \u015bmierci nadal pilnowa\u0107 domu, wykorzystuj\u0105c swoj\u0105 \u0142owieck\u0105 skuteczno\u015b\u0107 tak\u017ce wobec zagro\u017ce\u0144 niewidzialnych. Nie ka\u017cdemu odkryciu mo\u017cna przypisa\u0107 ten sam cel, poniewa\u017c zwierz\u0119 mog\u0142o r\u00f3wnie\u017c przypadkowo utkn\u0105\u0107 w niedost\u0119pnej przestrzeni. Tam jednak, gdzie o intencjonalnym u\u0142o\u017ceniu \u015bwiadczy sam uk\u0142ad szcz\u0105tk\u00f3w, trudno zignorowa\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ochronnego znaczenia. Powstaje fascynuj\u0105cy paradoks dawnej wyobra\u017ani. To samo stworzenie podejrzewano o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z czarownic\u0105 i wykorzystywano jako obron\u0119 przed jej wp\u0142ywem. Magiczna reputacja mog\u0142a dzia\u0142a\u0107 w obie strony. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Bywa\u0142o te\u017c, \u017ce podejrzana reputacja kota \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z rzeczywistym okrucie\u0144stwem ukrytym pod nazw\u0105 zwyczaju. W Ypres w dzisiejszej Belgii zachowa\u0142y si\u0119 miejskie rachunki z lat 1410 do 1420, wspominaj\u0105ce zrzucanie kota z wie\u017cy. Miejscowe muzeum podkre\u015bla, \u017ce dok\u0142adne pochodzenie obrz\u0119du pozostaje niepewne, cho\u0107 mo\u017cliwy jest zwi\u0105zek z symbolicznym odp\u0119dzaniem z\u0142a i z przypisywaniem kotom kontakt\u00f3w z nieczystymi si\u0142ami. Ostatni \u017cywy kot zosta\u0142 tam zrzucony w 1817 roku. Kiedy w XX wieku o\u017cywiono tradycj\u0119, zast\u0105pi\u0142y go zabawki, a z czasem rozwin\u0119\u0142a si\u0119 widowiskowa parada. Tak\u017ce tutaj nale\u017cy oprze\u0107 si\u0119 pokusie jednej odpowiedzi wyja\u015bniaj\u0105cej wszystko. Dokument potwierdzaj\u0105cy istnienie okrutnego obyczaju nie musi jednocze\u015bnie rozstrzyga\u0107, dlaczego go zapocz\u0105tkowano. Niekiedy znamy sam gest znacznie lepiej ni\u017c my\u015bli ludzi, kt\u00f3rzy go wykonywali. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Skojarzenie kota z przemian\u0105 i niebezpieczn\u0105 magi\u0105 nie ogranicza\u0142o si\u0119 do Europy. W japo\u0144skim folklorze wyst\u0119puje bakeneko, kot obdarzony nadprzyrodzonymi zdolno\u015bciami. W zale\u017cno\u015bci od opowie\u015bci potrafi m\u00f3wi\u0107, przyjmowa\u0107 ludzk\u0105 posta\u0107, tworzy\u0107 z\u0142udzenia lub oddzia\u0142ywa\u0107 na ludzi. Niekiedy m\u015bci si\u0119 za doznan\u0105 krzywd\u0119. Kocie potwory oraz postacie \u0142\u0105cz\u0105ce kobiecy i koci wygl\u0105d znalaz\u0142y r\u00f3wnie\u017c miejsce w sztuce japo\u0144skiej, mi\u0119dzy innymi na drzeworytach. Nie s\u0105 po prostu odpowiednikiem europejskiego zwierz\u0119cia siedz\u0105cego przy kotle. To odr\u0119bna tradycja, ale zestawienie jest wymowne. Tak\u017ce poza chrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiatem oskar\u017ce\u0144 o czary kot m\u00f3g\u0142 wydawa\u0107 si\u0119 stworzeniem zdolnym do przekraczania granicy mi\u0119dzy zwierz\u0119ciem a cz\u0142owiekiem. Domowy towarzysz stawa\u0142 si\u0119 bohaterem opowie\u015bci o ukrytej naturze i wygl\u0105dzie, kt\u00f3remu nie nale\u017cy zbyt \u0142atwo ufa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Literatura pomog\u0142a przenie\u015b\u0107 europejskie wyobra\u017cenia z s\u0105siedzkich pog\u0142osek do wsp\u00f3lnej pami\u0119ci. Ju\u017c w pierwszej scenie \u201eMakbeta\u201d jedna z czarownic zwraca si\u0119 do Graymalkina, kociego towarzysza, podczas gdy druga odpowiada na wezwanie ropuchy. Kot i czarownica mogli zatem pojawi\u0107 si\u0119 razem w teatrze bez obszernego t\u0142umaczenia, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 ich znajomo\u015b\u0107. P\u00f3\u017aniej literatura grozy i fantastyka wielokrotnie wraca\u0142y do zwierz\u0119cia obdarzonego wiedz\u0105, mow\u0105 lub podejrzanie ludzk\u0105 osobowo\u015bci\u0105. Z czasem zmienia\u0142 si\u0119 przy tym wyd\u017awi\u0119k motywu. Dawny przedmiot oskar\u017ce\u0144 stawa\u0142 si\u0119 bohaterem, kt\u00f3remu mo\u017cna by\u0142o wsp\u00f3\u0142czu\u0107, kibicowa\u0107 albo zazdro\u015bci\u0107 niezale\u017cno\u015bci. Badania literackich kot\u00f3w pokazuj\u0105, jak ch\u0119tnie autorzy si\u0119gali zarazem do mitologii, dawnych wierze\u0144 oraz dokument\u00f3w procesowych. Z tych r\u00f3\u017cnych materia\u0142\u00f3w powstawa\u0142 znajomy czytelnikowi magiczny towarzysz. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W kulturze popularnej szczeg\u00f3lnie trwa\u0142y okaza\u0142 si\u0119 czarny kot. Jego sylwetka jest wyrazista, \u0142atwa do rozpoznania i znakomicie pasuje do nocnej scenerii. To ju\u017c interpretacja si\u0142y obrazu, nie wskazanie jednego historycznego wydarzenia, kt\u00f3re mia\u0142oby przes\u0105dzi\u0107 o wyborze koloru. W halloweenowych dekoracjach, ilustracjach i filmach rozmaite dawne skojarzenia zros\u0142y si\u0119 w czytelny zestaw znak\u00f3w. Kot przy czarownicy mo\u017ce dzi\u015b oznacza\u0107 groz\u0119, ale r\u00f3wnie dobrze przyja\u017a\u0144 i odrobin\u0119 z\u0142o\u015bliwego humoru. Salem z serialowej \u201eSabriny\u201d pokazuje, jak daleko zasz\u0142a ta przemiana. Zwierz\u0119 nie musi ju\u017c by\u0107 milcz\u0105cym dowodem rzekomego paktu z diab\u0142em. Mo\u017ce komentowa\u0107 ludzkie pomy\u0142ki, mie\u0107 w\u0142asne ambicje i skupia\u0107 na sobie sympati\u0119 widz\u00f3w. Tajemniczo\u015b\u0107 pozosta\u0142a, lecz coraz cz\u0119\u015bciej jest powodem zachwytu, zamiast oskar\u017cenia. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Historia kota i czarownicy m\u00f3wi wi\u0119c wiele o ludzkiej potrzebie dopowiadania tego, czego nie potrafimy zobaczy\u0107. Kot wychodzi z domu i wraca po kilku godzinach, a wyobra\u017ania natychmiast podsuwa mu drugie \u017cycie. Patrzy w ciemny k\u0105t, wi\u0119c mo\u017ce dostrzega co\u015b, czego my nie widzimy. Przywi\u0105zuje si\u0119 do kobiety, kt\u00f3rej nie lubi\u0105 s\u0105siedzi, wi\u0119c w cudzej opowie\u015bci staje si\u0119 jej wsp\u00f3lnikiem. Przez stulecia nak\u0142adano na takie sceny kolejne znaczenia, a\u017c powsta\u0142a para rozpoznawalna niemal bez s\u0142\u00f3w. Dzi\u015b mo\u017cna lubi\u0107 jej ba\u015bniowy urok, pami\u0119taj\u0105c przy tym o ludziach i zwierz\u0119tach, dla kt\u00f3rych podobne wyobra\u017cenia mia\u0142y bolesne konsekwencje. A kot siedz\u0105cy obok swojej rzekomej czarownicy nadal wygl\u0105da tak, jakby wiedzia\u0142 wszystko. By\u0107 mo\u017ce po prostu odkry\u0142, kto najch\u0119tniej ust\u0119puje mu miejsca przy kominku.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trudno wyobrazi\u0107 sobie czarownic\u0119 bez kota. Mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 miot\u0142y, spiczastego kapelusza i kot\u0142a, ale gdzie\u015b na parapecie albo przy kominku powinien siedzie\u0107 on. Najlepiej czarny, z oczami po\u0142yskuj\u0105cymi w p\u00f3\u0142mroku i min\u0105 stworzenia, kt\u00f3re wie o \u015bwiecie znacznie wi\u0119cej, ni\u017c zamierza powiedzie\u0107. Ten obraz wydaje …<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":178,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11,12,14],"tags":[47,4,46,41,23,48,50,49,43,51],"class_list":["post-177","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czar-czarnego-kota","category-kocie-ciekawostki","category-kocie-historie","tag-czar","tag-czarny-kot","tag-czarownica","tag-historia","tag-jesien","tag-paranormalne","tag-tradycja","tag-wierzenia","tag-zabobon","tag-zwyczaje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=177"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/177\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":180,"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/177\/revisions\/180"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/178"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czarnykot24.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}